Çocuklarda depresyon, sadece geçici mutsuzluk ya da zaman zaman yaşanan keyifsizlik olarak düşünülmemelidir. Çocukluk ve ergenlik döneminde depresif belirtiler, yetişkinlerde görülen depresyondan farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı çocuklarda üzüntü belirgin olabilir. Bazılarında öfke, içe dönme, davranış değişiklikleri veya fiziksel şikayetler daha ön planda olabilir.
Çocuk ve ergenlerde depresyon; çocuğun yaşına, gelişim dönemine, hayat şartlarına ve beraberinde başka sorunlara göre şekillenebilir. Bu yüzden her mutsuzluk hali ya da her davranış değişikliği depresyon demek değildir. Belirtilerin sıklığı ve ne kadar sürdüğü, çocuğun günlük yaşamını nasıl etkilediği birlikte değerlendirilmelidir. Depresif bozukluklar, profesyonel değerlendirme gerektiren ruh sağlığı sorunları arasında yer alır. Erken fark edilen değişiklikler, çocuğun ihtiyaçlarının daha doğru anlaşılmasına katkı sağlar.
Çocuklarda depresyon belirtilerinin görülme şekli her çocukta farklı olabilir. Özellikle küçük çocuklar, yaşadıkları olayları konuşarak aktarmakta zorlanabilir. Bu yüzden duygusal değişimlerin yanı sıra davranışsal, sosyal veya fiziksel belirtiler de dikkat çekebilir.
Çocukluk depresyonu ile ilişkilendirilebilecek değişiklikler arasında şunlar bulunabilir:
Bu depresyon belirtilerinden yalnızca birinin görülmesi, çocuğun depresyonda olduğu anlamına gelmez. Önemli olan değişikliklerin ne kadar sürdüğü, ne kadar yoğun olduğu ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir. Çocuklarda depresif bozukluk değerlendirilirken belirtiler tek tek değil, çocuğun genel yaşamı içinde ele alınır.
Ergenlik, duygusal değişimlerin meydana gelebildiği bir gelişim dönemidir. Benlik arayışı, sosyal ilişkiler, akademik hedefler ve bedendeki yenilikler nedeniyle ergenlerin duygu durumu her zaman stabil kalmayabilir. Ancak ergenlerde depresyon, dönemsel mutsuzluktan farklı olabilir. Duygusal değişimlerin sık devam etmesi, artması ve ergenin okul, aile veya sosyal yaşamını olumsuz biçimde etkilemesi ayırt edici bir nokta olabilir.
Örneğin bir ergenin bazen üzülmesi, ailesiyle çatışması veya yalnız kalmak istemesi tek başına depresyon göstergesi değildir. Bunun yanında birçok hobiye ilgi kaybı veya aşırı gerginlik, insanlardan kaçınma ve günlük hayatta zorlanma gibi durumlar olunca daha özel bir değerlendirme gerekebilir.
Ergenlikteki duygu değişimleri ile depresyonu ayırt etmek için belirtiler dikkate alınmalıdır. NICE yaklaşımı da depresyon değerlendirmesinin yalnızca belirtilerin belirli bir süre devam edip etmediğine bakılarak yapılmamasını öneriyor. Belirtiler değerlendirilirken genel anlamda bir inceleme yapılmalıdır. Ergen depresyonu; bazı gençlerde mutsuzluktan ziyade öfke, tahammülsüzlük, eğitim hayatında başarısızlık veya sosyallikten uzaklaşma şeklinde fark edilebilir. Bu nedenle ergenlerde depresyon belirtileri dikkatli ve bütüncül biçimde ele alınmalıdır.
Çocuklarda depresyon, okul yaşamını ve sosyal ilişkileri farklı şekillerde etkileyebilir. Odaklanmakta zorlanan bir çocuk derslerini dinlerken verim alamayabilir. Daha önce kolayca yaptığı görevleri tamamlamakta zorlanabilir veya okul başarısında gerileme gözlemlenebilir. Bazı çocuklar öğretmenleri tarafından dalgın, isteksiz veya sessiz olarak gözlemlenebiliyor. Bazılarında ise huzursuz ve öfkeli olma veya her zamankinden farklı davranma gözlemlenebilir. Bu yüzden çocuklarda depresyonun her zaman yalnızca ağlama veya üzgün görünme şeklinde ortaya çıkmadığını bilmekte fayda vardır.
Sosyal yaşamda ise eskisi gibi arkadaşlarla görüşmeyi istememek, oyunlardan uzaklaşma veya kendini yalnız hissetme görülebilir. Çocuklarda depresyon belirtileri, fiziksel şikayetlerle birlikte de kendini gösterebilir. Örneğin çocuğun karnı ağrıdığında okula gitmek istemeyebilir. Baş ağrısı veya sürekli halsizlik meydana gelebilir. Bu ağrılar yaşandığında çocuğun duygusal durumu da düşünülmelidir.
Depresif bozukluklar için tek bir kaynak göstermek doğru değildir. Biyolojik, psikolojik, ailesel ve çevresel birçok etken bir arada rol oynayabilir. Bu yüzden depresyonu yalnızca üzücü bir olay sonrası ortaya çıkan bir durum olarak düşünmek yetersizdir.
Ebeveynlerin önceliği, çocuğun davranışlarını hemen adlandırmak yerine onu anlamaya çalışmak olmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü de çocuk ve ergen ruh sağlığında psikososyal destek ve koruyucu yaklaşımların önemine dikkat çekmektedir.
Çocuğun kendini rahat hissedeceği bir iletişim ortamı oluşturmak önemlidir. Onun adına ne hissettiğine karar vermek yerine duygularını anlatmasına fırsat verilebilir. Yargılamayan sorular, çocuğun yaşadıklarını paylaşmasını kolaylaştırabilir.
Üzüldüğü şeyin önemsiz olduğunu ifade etmek ve çocuğa abarttığını söylemek çocuğun kendini anlaşılmamış hissetmesine yol açabilir. Çocuğun yaşadığı duyguları hemen çözmeye çalışmak yerine dinlemek ve gözlemlemek daha destekleyici olabilir.
Düzenli uyku, günlük yaşamın sürdürülebilir bir düzende devam etmesi ve güvenilir sosyal ilişkiler çocuk ve ergenlerin ruh sağlığını destekleyebilir. Ancak günlük düzen veya aile desteği tek başına her durumda depresif belirtilerin ortadan kalkacağını garanti etmez.
Çocuklarda ve ergenlerde depresyon ihtimali düşünüldüğünde belirtilerin çocuğun yaşamını nasıl etkilediği önemlidir. Aşağıdaki durumlarda bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurmak değerlendirme açısından yararlı olabilir:
Uzm. Dr. Zehra Babadağı tarafından çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında yapılan değerlendirmelerde amaç, yalnızca görülen belirtileri tek bir tanı altında toplamak değildir. Öncelik; belirtilerin nedenini anlamak, çocuğun gelişimsel ve psikososyal özelliklerini değerlendirmek ve ihtiyaçlarına uygun bir değerlendirme planı oluşturmaktır. Çocuklarda depresyon veya ergen depresyonu şüphesinde profesyonel değerlendirme, yaşanan değişikliklerin daha doğru anlaşılmasına yardımcı olabilir
Çocuklarda depresyon belirtileri nelerdir?
Çocuklarda depresyon belirtileri; mutsuzluk veya sinirlilik, ilgi kaybı, sosyal geri çekilme, uyku ve iştah değişiklikleri, yorgunluk, dikkat sorunları ve okul yaşamındaki değişiklikleri içerebilir. Tek bir belirti depresyon anlamına gelmez.
Çocuğumun depresyonda olduğunu nasıl anlayabilirim?
Çocuğun duygularında, davranışlarında ve günlük yaşamındaki işlevselliğinde belirgin değişiklikler fark edilebilir. Ancak çocuklarda depresyon tanısı yalnızca gözleme dayanarak konulamaz. Gerekli durumlarda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Ergenlikteki mutsuzluk ile depresyon arasındaki fark nedir?
Ergenlikte geçici duygu değişimleri görülebilir. Ergen depresyonu değerlendirilirken belirtilerin yoğunluğu, sürekliliği ve ergenin günlük yaşamı üzerindeki etkisi birlikte ele alınır.
Çocuklarda depresyon okul başarısını etkiler mi?
Dikkat güçlüğü, motivasyon kaybı, enerji azalması ve duygusal zorlanmalar bazı çocukların okul yaşamını ve akademik performansını etkileyebilir.
Çocuklarda depresyon için hangi doktora gidilir?
Çocuklarda ve ergenlerde görülen ruhsal ve duygusal sorunların değerlendirilmesi için çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulabilir.
Çocuklarda depresyon testi yapılır mı?
Değerlendirme sürecinde bazı ölçeklerden yararlanılabilir. Ancak test veya ölçek sonuçları tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Çocuğun klinik durumu bütüncül olarak değerlendirilir.
Çocuklarda depresyon tedavi edilebilir mi?
Depresif bozukluklar için yaklaşım, çocuğun yaşına, belirtilerine, ihtiyaçlarına ve yapılan uzman değerlendirmesine göre planlanır. Uygun destek ve takip süreci bireysel olarak değerlendirilir.
Ergenlerde depresyon kendini nasıl gösterebilir?
Ergenlerde depresyon belirtileri bazı gençlerde mutsuzluk ve içe kapanma şeklinde görülürken bazılarında sinirlilik, öfke, sosyal uzaklaşma, ilgi kaybı veya okul yaşamında belirgin zorlanmalarla kendini gösterebilir.