Çocukları iletişim becerileri doğumdan itibaren gelişim göstermeye başlar. Seslere tepki verme, ses çıkarma, jest kullanma, kelimeleri anlamlandırma ve zaman içerisinde konuşarak kedini ifaden etme bu gelişimin farklı aşamalarını oluşturur. Ancak her çocuğun dil gelişimi ve konuşma gelişimi aynı hızda ilerlemeyebilir.
Çocuklarda konuşma bozukluğu, konuşma seslerinin doğru şekilde üretilmesi, konuşmanın akıcılığı ya da sesin kullanımıyla alakalı güçlükleri ifade eder. Dil gelişimi ise çocuğun sözcükleri ve cümleleri anlama, kullanma ve iletişim için dili yapılandırma beceriyle alakalıdır. Bu yüzden çocuklarda dil ve konuşma bozukluğu değerlendirilirken sadece çocuğun kaç kelime kullandığına bakılmaz, iletişimin farklı yönleri de birlikte ele alınır.
Çocuklarda konuşma gelişimi, direkt ilk kelimelerin söylenmesi ile başlayan bir süreç değildir. Bebeklik dönemindeki seslere tepki verme, ses çıkarma, karşılıklı etkileşim ve jest kullanımı da iletişim gelişiminin çok önemli parçalarıdır. Gelişimsel basamakların kazanılma zamanı çocuklar arasında farklılık gösterebilir.
Bebeklik döneminde çocuklar çevresindeki seslere yanıt vermeye, farklı sesler çıkarmaya ve yetişkinlerle karşılıklı etkileşime girmeye başlar. Seslere yönelme, sosyal gülümseme, babıdılama, jest ve mimikleri kullanma gibi beceriler ilerleyen zamanlarda iletişim gelişiminin temelini oluşturur.
Bu dönemde çocuğun sadece çıkardığı seslere değil çevresindeki kişilerle nasıl etkileşim kurduğuna da dikkat edilir.
Birinci ve ikinci yaş arasındaki çocukların sözcükleri anlaması ve kullanması giderek çeşitlenebilir. Basit yönergeleri anlama, ihtiyaçlarını sözcüklerle ya da jestlerle ifade etme, tanıdığı kişileri ve nesneleri adlandırmaya çalışma gibi beceriler gelişebilir.
Çocukların kelime haznesi ve yeni sözcükleri öğrenme hızı birbirinden çok farklı olabilir. Bu yüzden tek bir kelime sayısını tüm çocuklar için kesin bir gelişim ölçütü olarak değerlendirmek doğru değildir.
Okul öncesi dönemde çocukların kelime dağarcığı, anlatım becerileri, cümle yapıları ve karşılıklı konuşma becerileri gelişmeye devam eder. Çocuk giderek daha karmaşık düşünceleri ifade edebilir ve konuşmasının çevresindeki kişiler tarafından anlaşılması beklenir.
Dil gelişimi ile konuşma gelişimi birbiriyle bağlı olmakla beraber aynı kavram değildir. Çocuğu dili anlaması ve kullanması ile konuşma seslerini üretmesi tamamen birbirinden farklı becerileri içerir.
Çocuklarda konuşma bozukluğu belirtileri, çocuğun gelişim düzeyine ve yaş aralığına göre farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Konuşmanın çevresindeki kişiler tarafından anlaşılmasında yaşanan beliğin güçlük, bazı sesleri sürekli değiştirme ya da atlama, sesin niteliğinde farklılıklar ya da konuşmanın akıcılığında zorlanma gibi belirtilerle dikkat çekebilir.
Bazı çocuklarda konuşmanın yanı sıra dili anlama ve kendini ifade etme konusunda da güçlükler yaşanabilir. Bu durumda çocukların dil gelişimi geriliği ya da farklı bir dil gelişimi açısından değerlendirilmesi gerekebilir.
Her çocuğun gelişim hızının birbirinden farklı olduğu unutulmamalıdır. Bununla beraber belirgin, uzun süre devam eden ya da çocuğun günlük iletişimini etkileyen güçlüklerin değerlendirilmesi ihtiyaç duyulan desteğin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Çocuklarda dil ve konuşma alanındaki güçlükler birbirinden farklı biçimlerde görülebilir. Sorunun hangi alanda olduğunun belirlenmesi uygun değerlendirme ve destek sürecinin planlanması açısından son derece önemlidir. Buna bağlı olarak çocuklarda görülen dil ve konuşma sorunları şu şekilde sıralanabilir:
Bazı çocuklarda yaşıtlarıyla kıyaslandığında sözcük kullanımı, dili anlama, cümle oluşturma ya da iletişim başlatma beceri daha yavaş gelişebilir. Çocuklarda konuşma gecikmesi, tek başına kalıcı bir konuşma bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Ancak gelişimin yakından takip edilmesi ve gerekli durumlarda değerlendirme yapılması oldukça önemlidir.
Çocuk bazı konuşma sesleri doğru şekilde çıkarmayabilir, bir sesi başka bir sesle değiştirebilir ya da bazı sesleri konuşma sırasında atlayabilir. Seslerin kullanımında yaşanan bu güçlükler çocuğun konuşmasının anlaşılmasını zorlaştırabilir. Değerlendirme sırasında çocuğun yaş aralığı, gelişim seviyesi ve hangi seslerde güçlük yaşadığı göz önünde bulundurulur.
Çocuklarda konuşma problemleri bazen konuşmanın akıcılığı ile alakalı olabilir. Ses ya da hece tekrarı, bazı sesleri uzatma ya da konuşmaya başlarken zorlanma gibi özellikler ön plana çıkabilir.
Çocukların konuşma gelişimi sırasında dönemsel akıcılık farklılıkları ortaya çıkabilir. Ancak belirgin hale gelen, uzun süre devam eden ya da çocuğun iletişim kurmaktan kaçınmasına sebep olan durumlarda değerlendirme yapılması uygun olabilir.
Çocuğun sesinin sürekli boğuk, nefesli, kısık ya da yaşına uygun olmayan başka bir özellikte olması ses bozuklukları açısından değerlendirilebilir. Sesle alakalı sürekli değişikliklerde altta yatan sebebi belirlenmesi için uygun uzman değerlendirilmesi önemlidir.
Konuşma için gerekli hareketlerin planlanması ya da uygulanmasıyla ilgili güçlükler bazı çocuklarda konuşmanın anlaşılmasını etkiler. Sesleri oluşturmakta, konuşma harekelerini koordine etmekte ya da heceleri bir araya getirmekte yaşanan güçlükler bu alanda değerlendirebilir.
Hayır. Çocuklarda konuşma gecikmesi ve konuşma bozukluğu aynı durum değildir. Konuşmaya başlamanın ya da yeni kelimeler öğrenmenin çok daha yavaş ilerlemesi her zaman kalıcı bir konuşma bozukluğu olduğu anlamına gelmez.
Bununla beraber ‘’nasıl olsa konuşur’’ diyerek belirgin bir gelişimsel güçlüğün uzun süre göz ardı edilmesi de doğru değildir. Çocuğun dili anlaması, jest kullanımı, iletişim kurma şekli, oyumn becerileri ve konuşma özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuklarda konuşma bozukları tek bir sebebe bağlı olarak ortaya çıkabilir. Çocuğun gelişimsel özellikler, nörogelişimsel özellikleri, işitme durumu ve konuşma mekanizmasıyla alakalı etkenler değerlendirmeye alınabilir.
İşitme, dil ve konuşma gelişiminde çok önemli bir role sahiptir. İşitme kaybı ya da işitmeyle ilgili bazı sorunlar çocuğun dil ve konuşma gelişimini etkileyebilir. Bu yüzden konuşma gelişimiyle ilgili belirgin bir endişede işitmenin değerlendirilmesi gerekebilir.
Bazı çocuklarda dili anlama, konuşma seslerini üretme ya da sözcükleri kullanım alanlarından biri diğerlerine göre daha farklı gelişebilir. Çocuklarda dil ve konuşma bozukluğu değerlendirilirken güçlüğün dil alanında mı, konuşma alanında mı ya da birden fazla alanda mı olduğu belirlenmeye çalışılır.
Bazı Nörogelişimsel durumlarda iletişim ve dil gelişimindeki farklılıklar görülebilir. Otizm spektrum bozukluğu ya da diğer gelişimsel özellikler değerlendirmede göz önünde bulundurulabilir. Ancak belli bir nörogelişimsel durum ile konuşma sorunu arasında tek yönlü ve her çocuk için geçerli bir neden- sonuç ilişkisi kurulamaz.
Konuşma için kullanılan yapıların özellikleri ya da konuşma hareketlerinin koordinasyonla alakalı güçlükler de konuşmayı olumsuz yönde etkileyebilir. Bu gibi durumlarda çocuğun konuşma özelliklerine göre dil ve konuşma terapisi, KBB uzmanı ya da gerekli diğer uzmanlar tarafından değerlendirme yapılabilir.
Bazı çocuklar konuşma gelişiminin belli dönemlerinde bazı sesleri henüz doğru şekilde üretmeyebilir. Ancak çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi ilerledikçe seslerin kullanımının nasıl geliştiği daha büyük önem kazanır.
Değerlendirmesi gereken özellikler arasında bazı seslerin başka seslerle değiştirilmesi, hece yapısının bozulması, seslerin atlanması ya da konuşmanın anlaşılabilirliğinin belirgin şekilde düşmesi bulunabilir. Örnek vermek gerekirse; çocuk belli bir sesi sürekli başka bir sesle değiştirebilir ya da kelimenin bazı kısımlarını söyleyemeyebilir. Bu durumun normal gelişimsel özellikler kapsamında mı olduğu yoksa herhangi bir değerlendirme gerekip gerektirmediği, çocuğun gelişim düzeyi ve konuşma özellikleri birlikte ele alınarak belirlenmelidir.
Çocuklarda konuşma bozukluğu değerlendirmesinde çocuğun ihtiyaçlarına göre farklı uzmanların rolü olabilir. Dil ve konuşma terapistleri dil becerileri, konuşma sesleri, akıcılık ve iletişim alanlarında ayrıntılı bir değerlendirme yapabilir.
Çocuk ve ergen psikiyatrisi, özellikle konuşma ya da dil güçlüğünde davranışsal, gelişimsel, sosyal ya da duygusal özelliklerin eşlik ettiği durumlarda değerlendirme sürecine katkı sağlayabilir. Çocuk doktoru genel gelişimi değerlendirerek gerekli yönlendirmeleri yapabilir. Ayrıca işitmeyle alakalı bir şüphe bulunması halinde KBB uzmanının değerlendirmesi gerekebilir.
Dolayısıyla her çocuklarda konuşma problemi için aynı uzmanlık alanına başvurulması gerekmeyebilir. Çocuğun bu belirtilerine göre uygun uzmanlık alanlarının birlikte değerlendirme yapılması önemlidir.
Çocuğunuzu dil ve konuşma gelişimiyle alakalı endişeleriniz varsa, bir uzman değerlendirmesiyle bu süreci daha sağlıklı şekilde ele alabilirsiniz. Uzman. Dr. Zehra Babadağı; çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki deneyimiyle gelişimsel ve iletişimsel güçlüklerin değerlendirmesine yönelik profesyonel destekler sunar. Sizde çocuğunuzun ihtiyaçlarını anlamak ve en uygun yönlendirmeyi planlamak için hemen Zehra Babadağ ile iletişime geçebilirsiniz.
Konuşmanın anlaşılmasının belirgin şekilde zor olması, bazı seslerin atlanması ya da değiştirmesi, konuşma akıcılığında güçlük ve sesin niteliğinde sürekli yaşanan farklılıklar görülebilir. Belirtiler çocuğun gelişim düzeyine ve yaşına göre değerlendirmelidir.
Konuşma gelişimiyle alakalı belirgin ve uzun süre devam eden bir endişe varsa belli bir süre daha beklemek yerine uzman görüşü alınabilir. Değerlendirmede sadece konuşma değil, çocuğun dili anlama ve sosyal iletişim becerileri de değerlendirilebilir.
Bazı seslerin doğru şekilde söylenmesi konuşma gelişiminin farklı dönemlerinde tamamlanabilir. Ancak seslerin sürekli atlanması, değiştirilmesi ya da konuşmanın anlatılmasını belirgin şekilde etkilemesi durumunda çocuğun yaşına ve gelişim seviyesine göre değerlendirme yapılabilir.
Kekemeliğin tek bir sebebi olmayabilir. Konuşma ve dil gelişimi, farklı gelişimsel faktörler ve genetik özellikler aktif rol oynayabilir. Kekemelik değerlendirilirken çocuğun konuşma özellikleri ve iletişim üzerindeki etkisi birlikte ele alınır.
Çocuğun durumuna bağlı olarak dil ve konuşma terapisti, çocuk doktoru, çocuk ve ergen psikiyatristi ya da KBB uzmanında bir değerlendirme alınabilir. Hangi uzmana başvurulması gerektiği ise çocuğun belirtilerine göre değişebilir.
Her çocuk için aynı destek gerekli olmayabilir. Dil ve konuşma terapisti tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda çocuğun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu belirlenir ve uygun bir terapi yaklaşımı planlanır.
Bazı gelişimsel konuşma farklılıkları zaman içerisinde azalabilirken, bazı durumlarda ise bir uzmandan destek alınması gerekebilir. Sorunun sebebine, türüne ve çocuğun gelişimsel özelliklerine göre bu süreç değişiklik gösterebilir. Bu yüzden uzun süre devam eden ya da belirgin güçlüklerde değerlendirme yapılması çok önemlidir.